Họ Không Cần Dao Mổ Của Tôi

Có những buổi sáng tôi đi vào phòng tư vấn và ngồi xuống trước một bệnh nhân, nhìn vào mắt họ, và biết ngay: thứ họ cần không phải thứ tôi có.

Không phải vì họ không phù hợp về mặt kỹ thuật. Không phải vì ca quá phức tạp hay rủi ro quá cao. Mà vì vết thương họ đang mang không nằm ở chỗ họ chỉ vào trên cơ thể mình.

Tôi không biết làm thế nào để nói điều này mà không nghe có vẻ phán xét. Nhưng đây là sự thật tôi học được sau nhiều năm ngồi trong căn phòng đó, nghe người ta nói về cơ thể của mình với một nỗi đau không hoàn toàn là về cơ thể: bệnh nhân buồn nhất tôi từng gặp không buồn vì ngoại hình của họ. Họ buồn vì một thứ khác. Và họ đến gặp tôi vì chưa tìm ra từ để gọi tên thứ đó.

Người mẹ và cái mũi của con gái

Tôi sẽ kể cho bạn nghe về một buổi tư vấn tôi vẫn nghĩ đến.

Một người phụ nữ khoảng 50 tuổi dẫn theo một cô gái trẻ, 19 hay 20 tuổi. Người mẹ ngồi xuống, cô con gái ngồi bên cạnh, và người nói chuyện suốt buổi đó là người mẹ. Cô gái gần như không nói gì. Chỉ ngồi.

Người mẹ chỉ vào mũi con gái và nói: "Bác sĩ xem cái mũi này có làm được không?" Rồi chỉ vào mắt: "Mắt một mí thế này trông buồn lắm." Rồi quay sang tôi với vẻ người đang mô tả một vật cần sửa chữa: "Nói chung cần làm cho nó sáng sủa hơn, chứ trông cứ tối tăm, mà sắp đi thi đại học rồi."

Tôi nhìn cô gái. Cô đang nhìn xuống tay mình.

Tôi hỏi cô: "Em thấy thế nào? Em muốn thay đổi điều gì?" Cô ngước lên nhìn tôi rất nhanh rồi nhìn sang mẹ. Rồi nói, nhỏ: "Dạ, tùy mẹ."

Tùy mẹ.

Tôi không thực hiện ca đó. Tôi nói với người mẹ rằng tôi cần nói chuyện riêng với cô gái trước, rằng đây là quy trình bắt buộc của tôi. Người mẹ không vui lắm, nhưng đồng ý ra ngoài. Khi chỉ còn hai người, tôi hỏi cô: em thực sự muốn làm cái này không? Cô im lặng rất lâu. Rồi nói: "Con không biết nữa bác sĩ ơi. Mẹ hay nói từ hồi con nhỏ."

Từ hồi con nhỏ.

Tôi không làm ca đó. Không phải vì tôi nghĩ cô không có quyền thay đổi ngoại hình của mình. Mà vì tôi không muốn dao mổ của tôi trở thành công cụ hoàn thành một điều gì đó mà cô gái đó chưa bao giờ được quyền tự quyết.

"

"Có những ca tôi từ chối không phải vì kỹ thuật không thể. Mà vì tôi không muốn mình là người tiếp theo nói với họ rằng cơ thể họ chưa đủ." - BS CKII Lê Trung Kiên

Người đàn bà muốn trở thành người khác

Cô ấy đến khoảng ba tháng sau khi ly hôn. Tôi biết điều đó vì cô kể, không phải vì tôi hỏi.

Có những vết thương không nằm ở nơi bệnh nhân chỉ vào

Cô muốn làm mũi, làm mắt, hút mỡ bụng, nâng ngực. Tất cả trong một ca nếu có thể. "Làm hết một lần cho xong," cô nói. Cô mang theo một danh sách viết tay, rất chi tiết, như danh sách đi siêu thị. Tôi đọc qua và nhận ra: đây không phải danh sách những thứ cô muốn thêm vào mình. Đây là danh sách những thứ cô muốn xóa đi.

Chúng tôi nói chuyện hơn một tiếng. Không phải về kỹ thuật, mà về cô. Và dần dần một bức tranh hiện ra: chồng cũ của cô hay so sánh cô với người khác. Trong nhiều năm. Cô đã học được cách nhìn mình qua mắt người đó, và bây giờ khi người đó không còn ở đó nữa, cô vẫn nhìn mình theo cách đó, không còn cách nào khác.

Tôi hỏi cô: "Nếu tôi làm tất cả những thứ trong danh sách này, cô nghĩ cô sẽ cảm thấy thế nào?" Cô suy nghĩ. Rồi nói: "Tốt hơn." Tôi hỏi tiếp: "Tốt hơn so với ai?" Lần này cô không trả lời được ngay. Và trong khoảng im lặng đó, tôi nghĩ cả hai chúng tôi đều biết câu trả lời.

Tôi không nói không với cô ngay hôm đó. Tôi nói: "Tôi muốn cô quay lại gặp tôi sau ba tháng nữa. Nếu cô vẫn muốn những thứ trong danh sách này, tôi sẽ làm." Cô nhìn tôi như thể tôi vừa từ chối cho cô một liều thuốc giảm đau cô đang rất cần.

Cô không quay lại. Tôi không biết cô đã làm gì sau đó, đã đến phòng khám khác hay không, cuộc sống của cô bây giờ thế nào. Đây là điều tôi hay phải ngồi với: tôi không biết liệu quyết định của mình hôm đó là đúng. Tôi chỉ biết tôi không thể làm khác được.

Cái giá của câu hỏi "anh thấy em thế nào"

Tôi không có số liệu chính xác, nhưng ước tính của tôi sau nhiều năm tư vấn là khoảng một phần ba những bệnh nhân nữ trẻ đến phòng khám của tôi, đặc biệt những người dưới 25 tuổi, đến vì ý kiến của một người đàn ông trong cuộc sống của họ. Người yêu, bạn trai cũ, bố, anh trai.

Không phải lúc nào cũng nói thẳng ra. Đôi khi chỉ là: "Anh ấy hay nói em trông trẻ con quá." Hay: "Anh ấy thích kiểu mặt thon hơn." Hay chỉ đơn giản là một câu nói vô tình được thả ra một lần và người con gái đó đã mang theo từ đó đến giờ, không biết từ bao giờ nó trở thành tiếng nói bên trong chính mình.

Điều tôi sợ nhất không phải là những ca bệnh nhân nói thẳng "anh ấy muốn em làm thế này". Những ca đó tôi nhận ra ngay và biết cách xử lý. Điều tôi sợ nhất là những ca mà người bệnh nhân hoàn toàn tin rằng đây là quyết định của chính mình, trong khi tiếng nói dẫn đến quyết định đó không bao giờ là của họ. Những ca đó tôi không phải lúc nào cũng phát hiện ra kịp.

Và đây là lúc tôi phải thành thật với nghề của mình: có những ca tôi đã làm mà sau đó tôi không chắc mình đã hỏi đủ kỹ. Bệnh nhân hài lòng về mặt kỹ thuật. Nhưng liệu họ có thực sự nhẹ hơn sau đó, hay họ chỉ có thêm một thứ để nhìn vào gương và đánh giá, tôi không biết. Đây là loại không chắc mà tôi phải sống cùng.

NHỮNG DẤU HIỆU TÔI HỌC ĐƯỢC PHẢI CHÚ Ý

• Bệnh nhân mô tả "vấn đề" bằng ngôn ngữ của người khác: "người ta hay nói...", "anh ấy thích kiểu...", "mẹ bảo..."

Giới hạn của phẫu thuật trước những tổn thương tâm lý

• Danh sách thứ muốn thay đổi quá dài và không có thứ tự ưu tiên rõ, như thể chỉ cần thay đổi đủ nhiều thì sẽ ổn

• Không thể trả lời được câu hỏi: sau khi làm xong, bạn muốn cảm thấy thế nào? Câu trả lời chỉ là "đẹp hơn" hoặc "khác đi"

• Bệnh nhân đã từng làm nhiều ca trước đó nhưng vẫn quay lại, và mỗi lần vấn đề lại là một chỗ khác

• Khi hỏi "bạn thích gì ở ngoại hình của mình", bệnh nhân im lặng rất lâu hoặc không trả lời được

Người quay lại lần thứ năm

Tôi có một bệnh nhân đã đến phòng khám tôi bốn lần trong hai năm. Mỗi lần một chỗ khác nhau. Lần đầu là mũi. Lần hai là mắt. Lần ba là hút mỡ bụng. Lần bốn là nâng cằm. Tất cả các ca đều tốt về mặt kỹ thuật.

Lần thứ năm cô đến, tôi hỏi: "Lần này em muốn làm gì?" Cô cười, hơi lạc, và nói: "Em cũng không biết nữa bác sĩ. Nhưng em vẫn thấy thiếu thiếu cái gì đó."

Thiếu thiếu cái gì đó.

Tôi dừng lại rất lâu trước câu đó. Vì tôi biết cái cảm giác "thiếu thiếu" mà cô đang mô tả không phải là một chi tiết trên khuôn mặt hay cơ thể mà tôi có thể điền vào. Và nếu tôi cứ tiếp tục điền, tôi không giúp được cô, tôi chỉ đang nuôi dưỡng một vòng lặp không có điểm kết.

Tôi không làm ca thứ năm. Thay vào đó, tôi nói với cô: "Tôi không nghĩ thứ em đang thiếu nằm ở chỗ nào trên mặt hay người em. Tôi muốn em nói chuyện với ai đó có thể giúp em tìm ra nó thực sự ở đâu, trước khi chúng ta quyết định có cần làm thêm gì không." Rồi tôi giới thiệu cô đến gặp một chuyên gia tâm lý tôi quen.

Cô im lặng một lúc rồi hỏi: "Ý bác sĩ là em có vấn đề tâm lý?" Không phải câu hỏi, giọng cô nghe như bị xúc phạm.

Lắng nghe là một phần của chỉ định có trách nhiệm

Tôi nói: "Không. Ý tôi là em đang tìm kiếm thứ gì đó rất quan trọng, và tôi muốn em tìm được nó đúng chỗ."

Cô không quay lại gặp tôi sau đó. Tôi không biết cô có đi gặp người tôi giới thiệu không. Đây là loại kết thúc không có trong sách giáo khoa phẫu thuật: không thành công, không thất bại, chỉ là một người đi ra cửa và bạn không biết họ sẽ tìm thấy thứ họ cần ở đâu, hay liệu họ có tìm thấy không.

"

"Kết quả tệ nhất không phải là ca phẫu thuật biến chứng. Là ca phẫu thuật hoàn hảo về kỹ thuật nhưng không làm được gì cho người nằm trên bàn mổ." - BS CKII Lê Trung Kiên

Những gì không ai dạy tôi trong trường y

Chương trình đào tạo phẫu thuật thẩm mỹ dạy tôi cách đánh giá độ đàn hồi da, cách tính liều tumescent, cách xử lý biến chứng seroma. Tất cả những thứ đó tôi cần và tôi ơn những người đã dạy.

Nhưng không ai dạy tôi cách nhận ra khi một bệnh nhân đang dùng phòng tư vấn như một phòng xưng tội. Không ai dạy tôi cách hỏi một câu hỏi đơn giản như "điều gì đang thực sự làm bạn đau" mà không làm người ngồi trước mặt cảm thấy bị phán xét hay bị thương hại. Không ai dạy tôi cách từ chối một ca mà không làm bệnh nhân cảm thấy mình bị bác bỏ thêm một lần nữa.

Và không ai dạy tôi cách sống với sự không chắc chắn rằng liệu những quyết định từ chối của mình có thực sự giúp được ai không, hay chỉ là tôi đang đẩy người ta ra cửa mà tự nhủ mình đang làm điều đúng.

Tôi học những thứ đó ở phòng tư vấn, từng ca một, trong nhiều năm. Và mỗi lần tôi nghĩ mình đã hiểu thêm một chút, lại có một trường hợp mới nhắc tôi rằng tôi vẫn còn rất nhiều thứ chưa biết.

Điều tôi muốn nói với người đang đọc bài này

Nếu bạn đang đọc bài này và đang cân nhắc phẫu thuật thẩm mỹ, tôi không viết để thuyết phục bạn làm hay không làm. Đó là quyết định của bạn và của bác sĩ bạn tin tưởng.

Nhưng tôi muốn hỏi bạn một câu, câu mà tôi hay hỏi bệnh nhân của mình và không phải ai cũng trả lời được ngay: nếu không có ai khác biết bạn đã làm phẫu thuật này, bạn có vẫn muốn làm không?

Không phải để test hay để bẫy. Mà vì câu trả lời cho câu hỏi đó nói lên rất nhiều về việc thứ bạn đang tìm kiếm là gì. Nếu câu trả lời là có, bạn làm vì chính mình. Nếu câu trả lời là không chắc, hoặc cần suy nghĩ lâu hơn, thì điều đáng giá nhất bạn có thể làm là ngồi với câu hỏi đó trước khi làm bất cứ điều gì khác.

Phẫu thuật có thể thay đổi nhiều thứ. Nhưng nó không thay đổi được cái cách bạn nhìn vào gương và nghe tiếng nói bên trong của mình. Tiếng nói đó, dù là tiếng nói của bạn hay tiếng nói của người khác đã ở trong đầu bạn quá lâu đến mức trở thành của bạn, chỉ bạn mới xử lý được. Không có dao mổ nào làm thay được.

Và nếu bạn đang mang theo tiếng nói của ai đó đã làm bạn cảm thấy chưa đủ, tôi muốn bạn biết điều này: tiếng nói đó sai. Không phải cơ thể bạn sai.

"

"Tôi đã gặp rất nhiều người đẹp theo mọi nghĩa của từ đó, ngồi trước mặt tôi và không nhìn thấy điều đó. Đó là vết thương không phẫu thuật nào chữa được." - BS CKII Lê Trung Kiên

Tại sao tôi vẫn làm nghề này

Có người hỏi tôi: sau tất cả những thứ bác sĩ kể, bác sĩ không thấy nản với nghề sao?

Tôi nghĩ khá lâu trước khi trả lời.

Tôi vẫn làm nghề này vì tôi đã nhìn thấy điều ngược lại cũng xảy ra. Người phụ nữ sau 30 năm sinh con và không nhìn vào gương, cuối cùng đến gặp tôi vì muốn lấy lại một thứ gì đó của mình, không phải vì ai yêu cầu mà vì cô cuối cùng đã cho phép bản thân muốn điều đó. Người đàn ông đã tránh ánh sáng mạnh suốt mười năm vì xấu hổ về phần cơ thể mình, sau ca phẫu thuật lần đầu tiên dám ra bãi biển với con cái. Những người trẻ mang dị tật bẩm sinh nhỏ nhưng đủ để bị trêu cả đời, được phục hồi không chỉ về mặt hình thể.

Phẫu thuật thẩm mỹ, khi được thực hiện đúng lý do và đúng thời điểm, không phải là thứ thay đổi ai thành người khác. Nó là thứ giúp người ta trở lại với chính mình, hoặc đôi khi, lần đầu tiên trong đời được là chính mình.

Sự khác biệt giữa ca đó và những ca tôi từ chối không nằm ở kỹ thuật hay mức độ phức tạp. Nó nằm ở câu hỏi người bệnh nhân đang thực sự hỏi. Và sau nhiều năm, tôi vẫn đang học cách nghe đủ kỹ để hiểu câu hỏi thật đó là gì.

Đó là công việc không bao giờ xong. Nhưng tôi không biết nghề nào khác xứng đáng hơn để làm.

Bác sĩ CKII Lê Trung Kiên

Bác sĩ chuyên khoa II Phẫu thuật Thẩm mỹ với nhiều năm thực hành điêu khắc hình thể nâng cao. Tất cả các trường hợp được đề cập trong bài đã được thay đổi chi tiết nhận dạng. Đây là bài viết về quan sát và suy nghĩ nghề nghiệp, không phải ca lâm sàng.